و درود خدا بر او و آلش باد ، همچنان دروغ مىبستند . اين تنها چهار دسته ، گروه و نفرند كه نقل حديث مىكنند و نوع و نفر پنجمى در كار نيست : * فردى منافق كه تظاهر به ايمان و اسلام مىكند و پروا و باكى ندارد كه بر رسول خدا صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم از روى عمد دروغ بندد ، اگر مسلمانان بدانند كه او منافق دروغگويى است از او نمىپذيرند و او را تصديق نمىكنند ، ولى با خود گويند : « اين فرد از اصحاب رسول خدا است ، حضرتش را ديده و سخنش را شنيده و دروغ نمىگويد و بر آن حضرت دروغ روا نمىداند . » حال آنكه خداوند از منافقان خبر داده و آنان را توصيف فرموده كه : « هر گاه منافقان را ببينى ، قيافه‌هاشان تو را به شگفتى وادارد و اگر لب به سخن گشايند به سخنانشان گوش فرا دهى » . « 1 » اينان پس از درگذشت رسول خدا صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم باقى ماندند و با قول زور و دروغ و نفاق و بهتان به پيشوايان گمراه و دعوتگران به دوزخ نزديك شدند ، پيشوايان گمراه هم به اينان پست و مقام و كار دادند و بر گردن مردم سوارشان كردند و به وسيلهء اينان دنيا را خوردند ، كه همانا مردم در دنيا پيرو فرمانروايان خويش هستند مگر كسى كه خداوند او را مصون دارد . اين نخستين نفر از اين چهار نفر است . * و فردى كه از رسول خدا چيزى را شنيده ولى به گونهء درست ، آن را به خاطر نسپرده و در آن دچار پندار شده ، دروغ نگفته و تعمدى بر دروغ ندارد ، همان را در خاطر دارد و روايت مىكند و به آن عمل مىنمايد و مىگويد : « من اين حديث را از رسول خدا شنيدم » اگر مسلمانان بدانند كه او از روى پندار ، حديث مىخواند ، از او نمىپذيرند و اگر خودش بداند كه خيالاتى شده آن را رد مىكند . * و فرد سومى كه چيزى را از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم شنيده كه حضرتش به آن فرمان داده و سپس از آن نهى فرموده و اين فرد نمىداند ، يا نهى از چيزى را از رسول خدا

--> ( 1 ) - قرآن 63 / 4 .